СУМЫН ТАНИЛЦУУЛГА

2017-09-08


1940 оны 6 дугаар сард хуралдсан Улсын YIII Их хурлаас Казак урианхай нарын үндэсний аймаг байгуулахыг Улсын бага хуралд даалгасан тогтоолын дагуу тус оны 7-р сарын 17-нд Улсын бага хурлын тэргүүлэгчид Ховд аймагаас казак, тува, урианхай нарыг салгаж аймаг  байгуулах тогтоол гаргаж зохион байгуулах  комисс томилсон юм. 1940 оны 8 дугаар сарын 19-ний өдөр аймгийн удирдах дээд байгуууллага болох аймгийн анхны Ардын депудатуудын хурал хуралдсан байна. Уг хурлаас аймгийн анхны Өлгий хэмээн нэрлэж, аймгийн төв нь Өлгий гэдэг газарт байрлах нь зүйтэй гэж шийдвэрлэсэнээр одоогийн Өлгий сумын анхны суурь нь "аймгийн төв" гэсэн нэртэйгээр бий болсон байна. Анх уг газарт битүү харгана ой модон дотор Алтайхан хошууны тамгын 2 өрөө бүхий ажлын байр, 8 өрөө бүхий хошууны бага сургуулийн байр, хоршооны 4 өрөө бүхий байр, худалдааны цэгийн нэг өрөө бүхий жижиг новтгор түүхий тоосгоор барьсан барилгаас өөр ажилтан албан хаагч нарын 20-иод  эсгий гэрүүд байсан юм, 1940 оны 10 дугаар сарын 28-ны өдрийн АХЯамны №242 тоот тушаалаар 5 эсгий гэр 15 ортой анхны хүн эмнэлэгийн суурь тавигдсан байна. Аймгийн төвд дунд сргуулийг түшиглэн орон нутгийг судлах кабинетийг 1948 онд  байгуулсан нь анхны орон нутаг суждлах музейн сан хөмрөг үүсгэж бүрэлсэн бол Монголын ХАҮ-ийн банкны ерөнхий хорооны шийдвэрээр 1940 оны 11 дүгээр сард Ховд аймгийн банкнаас аймгийн анхны Хэлтэс үүсэж бий болсон. БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн 191 дугаар тогтоолоор Өлгийн бэлэг тэмдгийг  Цаст уул, домбор хөгжим гэж тэмдэглэсэн байна. 1942 онд Өлгий хотод үүдээ нээсн 7 жилийн сургууль одоогийн 1 дүгээр бүрэн дунд сургуулийн үндэс нь бөгөөд аймгийн түүхэн дэх анхны боловсролын байгууллагуудын нэг юм. Казак хэвлэлийн тасгийн 1941 оны 11 дүгээр сард байгуулж, казак хэл дээр сонин, сэтгүүл хэвлэн гаргах болсон нь Баян-Өлгий болон бусад айгуудад оршин суудаг казак иргэдэд ихээхэн хэрэгцээтэй цаг үеэ олсон зүйл байв. 1947 онд уг тасгийг Өлгий хотын хэвлэх үйлдвэр болгон өргөтгөжээ. 1940 оны 10 дугаар сард Өлгий хотын төвд аймгийн клуб байгуулав. 1940 оны 11 дүгээр сард явагдсан хүни амын тооллогонд Өлгий хотод 100 -аад өрх, 400-аад хүн хамаарагдав. Аймгийн бага хурлын 1943 оны 8 дугаар сарын 29 нд гарагсан шийдвэрийн дагуу Өлгий хотын төвд засаг захиргааны анхны нэгж баг бий болж анхны багйин даргаар Сүлеймений Туханыг томилжээ. 1956 оны 10 дугаар сарын 25-ны өдөр Өлгий хотын Ардын депудатуудын хурлын анхны хурал болж уг хуралаас Ардын депудатуудын хурлын гүйцэтгэх захиргааг 7 хүний бүрэлдэхүүнтэй баталсан байна. Өлгий хотын АДХ-ын даргаар  нь О.Халхабай, орлогч даргаар Т.Бэгз, нарийн бичгийн даргаар Н.Ибке нарыг сонгосон бол багийн Засаг даргаар Ц.Сариг,Ж,Зиябек, Б.Сагидолда, Т.Рэгзэн, Х.Хурманбай, Ш.Расол, Б.Анхан нарыг томилсон байна. 1958 онд 2 өдрийн суботникийн үр дүнд 5000 суудал бүхий аймгийн төв цэнгэлдэх хүрээлэнг ашиглалтанд оруулав. 1961 онд Монгол Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 136 дугаар зарлигаар Өлгий хотын статустай болов. Энэ жилээс аймгийн төвийг 13 хэсэгт хуваасан бол 1964 оны 3 дугаар сард 4 хороонд хувааж шинэчлэн зохион байгуулав. 1992 оноос Өлгий хотын статусыг сум болгон өрчлөв. Өлгийд 1956 онд хотын АДХ байгуулагдах хүртэл хот аймгийн Засаг дарга болох Б.Хаби, Т.Бегзжав, Д.Женисхан М.Хурманхан, Ч.Шагдар, Ш.Нэнзэн, Ш.Кабдыл нар захирч байсан юм. 1956 оноос Өлгий хотын Засаг даргаар О.Халхабай, Ш.Абилмажин, А.Шайзада, А.Сагидолда, О.Хабдолда, Х.Бирдихан, С.Хинаят, Х.Халым, Б.Хумар, Ы.Хуатай, Е.Дөрветхан, Х.Хайсанай, Х.Онтуган, Ө.Хабай, Х.Бахытхумар нар ажиллаж байна. Монгол Улсын Их Хурлын 1992 оны 12-р тогтоолоор Өлгий хотын Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал байгуулагдаж тус хурал анх нь 1992-1994 он, 1994-1996 онуудад 2 жилийн хугацаатай сонгогдож үйл ажиллагаагаа явуулж байсан бол 1996 онд хуульд өөрчлөлт орж, 1996-2000 он, 2000-2004 он, 2004-2008 он, 2012-2016 он,2016-2020 он гэсэн  4 жилийн хугацаатай сонгогдон ажиллаж байна. 1992-1996 он хүртэл Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын дарга орон тооны бус байсан бол 1996 оноос Иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурлын Тэргүүлэгчдийн нарийн бичгийн дарга нар орон тооны бүтэцтэй ажиллаж байна. Өлгий сумын Иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурлын даргаар ажмиллаж байсан хүмүүс 
1. 1992-1994 он А.Тыныбай
2. 1994-1995 он Ж.Цэрэв
3. 1995-1996 он Ы.Марат
4. 1996-2000 он Г.Салтанат
5. 2000 оны 11 дүгээр сар хүртэл С.Спартак
6. 2000-2004 он Ж.Болат
7. 2004-2008 он А.Болат
8. 2008-2012 он М.Айбек
9. 2012-2016 он С.онгар
10. 2016-2020  он хүртэл Өлгий сумын Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын даргаар Х.Даулетбек сонгогдон ажиллаж байна. Монгол улсын хамгийн баруун хязгаарт орших Өлгийи хот нь өнөөдөр 35 000  гаруй хүн амтай, оршин суугчдын 93 хувь нь ислам шашин шүтдэг, өөрийн гэсэн үндэсний өвөрмөц ёс заншилтай казак иргэд амьдралаараа онцлон. Өлгий сум нь Баян-Өлгий аймгийн засаг захиргаа, боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, эрүүл, мэнд биеийн тамир, үйлдвэр, үйлчилгээний төв бөгөөд орон нутгийн хотын статустай .  Хот далайн түвшингээс 1700 м өндөрт байрласан, 10 мянган м.кв газар нутагтай, нийслэл Улаанбаатар хотоос 1750 гаруй км алслагдмал. Алтай Таван богдоос эх авдаг Ховд голын эрэгт байрласан Өлгий хот өмнө талаараа Хатуу улиаст, Хар унагат,Цэргийн хар толгой Харангатын шовгор, баруун талаараа  харангатын хөтөл, Бөхөн уул, Цагаан эрэг, баруун талаараа Хүрэн ямаат уул,Битүү Өлгийн гол, зүүн талаараа Балчингийн уул, Их булангаар хүрээлэгдсэн. 

ТА KHURAL.MN –Д ЯМАР ЧИГЛЭЛИЙН МЭДЭЭ ОРУУЛАХ ХЭРЭГТЭЙ ГЭЖ ҮЗЭЖ БАЙНА ВЭ?

санал өгсөн: 5547
4101 / 74%
906 / 16%
262 / 5%
278 / 5%